RIB yerekanye abantu 39 muri 81 yataye muri yombi bakekwaho gufasha abanyeshuri gukopera mu bizamini
Urwego rw’Igihugu rw’Ubugenzacyaha, RIB, rwatangaje ko abantu 81 bamaze gutabwa muri yombi bakekwaho kugira uruhare mu bikorwa byo gufasha abanyeshuri gukopera mu bizamini bisoza amashuri abanza.
RIB ivuga ko aba bantu bakurikiranyweho ibyaha nyuma y’iperereza ryakorewe mu Turere dutanu ari two Kirehe, Ngoma, Kayonza, Nyamasheke na Rubavu.
Muri aba bakekwa, 21 bafatiwe i Kirehe, barindwi bafatwa i Ngoma, batatu bafatwa i Kayonza, 15 bafatwa i Nyamasheke, naho 35 bafatirwa i Rubavu.
Umuvugizi wa RIB, Dr. Murangira Thierry, yavuze ko abatawe muri yombi batandukanye mu nshingano, ariko bose bakaba bakekwaho kugira uruhare mu buryo butandukanye mu bikorwa byo gutuma abanyeshuri bahabwa ibisubizo by’ibizamini.
Muri bo harimo abayobozi b’inzego z’ibanze bashinzwe imibereho myiza n’iterambere ry’ubukungu, abayobozi bashinzwe uburezi mu Turere no mu Mirenge, abayobozi b’ibigo by’amashuri ndetse n’abarezi n’abandi bakozi b’ibigo by’amashuri.
RIB kandi yatangaje ko muri aba bantu harimo abayobozi b’ibigo by’amashuri 13, barimo bane bo mu Karere ka Kirehe, umwe wo mu Ngoma, babiri bo muri Kayonza, umwe wo muri Nyamasheke n’abandi batanu bo muri Rubavu.
Abandi bakekwa barimo abashinzwe ibaruramari, abashinzwe amasomero n’abandi bakozi b’ibigo by’amashuri.
Uko gukopera byategurwaga
RIB ivuga ko ibikorwa byo gufasha abanyeshuri gukopera byategurwaga mbere, aho abakekwa bashakaga abarimu bizeye bashoboraga kugira uruhare mu kugeza ibisubizo ku banyeshuri bari mu byumba by’ibizamini.
Dr. Murangira Thierry yasobanuye uburyo ibi bikorwa byakorwaga. Ati: “Uko gukopeza mu mutaka bise wo gufasha abana, kugira ngo ibyo bishoboke bategura uko bazabikora. Icya mbere bashaka abarimu bizeye, bazahagarara mu byumba, mbega abarimu batazabavamo, bakababikira ibanga, bakabafasha gushyira mu bikorwa ibyo bikorwa.”
Byongeye kandi RIB ivuga ko mu gutegura abagenzuzi b’ibizamini, kuva ku rwego rw’ikigo kugera ku rwego rw’Akarere, hashoboraga gukorwa urutonde rw’abarimu bagombaga kugira uruhare muri iki gikorwa.
Dr. Murangira yatanze urugero rw’uko ibisubizo by’ishuri runaka byashoboraga kuva ku mwarimu wari mu bagenzura ibizamini, bigahita bigezwa ku banyeshuri.
Ati: “Iyo ikizamini kimaze gutangazwa, tuvuge niba ari isomo ry’Imibare, mu bagenzura ibizamini haba harimo uwigisha ya mibare, agahita afata rwa rupapuro akihuta agakosora vuba vuba. Yamara gukosora, akandika ibisubizo, akinjira mu ishuri, uwarushinzwe icyumba akahagarara ku muryango akamucungira, ubundi akabwira abana ibisubizo, abana bakabyandika.”
Ibyaha bakekwaho
RIB kandi ivuga ko aba bantu bakurikiranyweho ibyaha bitatu by’ingenzi.
Harimo gukoresha ububasha bahabwa n’itegeko mu nyungu zabo bwite, guhimba cyangwa guhindura inyandiko no kuzikoresha, ndetse no kumena ibanga ry’akazi.
Icyaha cyo gukoresha ububasha uhabwa n’itegeko mu nyungu bwite giteganywa n’Ingingo ya 15 y’Itegeko Nº 54/2018 ryo ku wa 13 Kanama 2018 ryerekeye kurwanya ruswa.
Iyo umuntu ahamwe n’iki cyaha n’urukiko, ashobora guhanishwa igifungo kiri hagati y’imyaka irindwi n’imyaka 10, hamwe n’ihazabu itari munsi ya miliyoni eshanu z’amafaranga y’u Rwanda ariko itarenze miliyoni 10, hakurikijwe ibiteganywa n’itegeko.
Ku bijyanye no guhimba, guhindura inyandiko cyangwa gukoresha inyandiko mpimbano, Ingingo ya 276 y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30 Kanama 2018 riteganya ko uwabikoze ku bw’uburiganya ashobora guhanishwa igifungo kiri hagati y’imyaka itanu n’imyaka irindwi ndetse n’ihazabu, cyangwa kimwe muri ibyo bihano.
Hari kandi icyaha cyo kumena ibanga ry’akazi, aho umuntu ufite ibanga bitewe n’inshingano cyangwa umwanya afite arimena mu gihe akiri mu kazi cyangwa amaze kukavamo.
Gufata abantu 81 muri utu Turere dutanu byerekana ko RIB iri gukurikirana ibikorwa bishobora kubangamira ubunyangamugayo bw’ibizamini, cyane cyane iyo abari bashinzwe kubigenzura ari bo bakekwaho kugira uruhare mu kubangamira imigendekere yabyo.
Ku ruhande rumwe, iki gikorwa gishyira imbere kurinda agaciro k’ibizamini no gutuma amanota y’abanyeshuri agaragaza ubumenyi bagezeho koko.
Ku rundi ruhande, iperereza n’imanza bizagaragaza uruhare rwa buri muntu muri ibi bikorwa, kuko abo bantu bakekwaho ibyaha kandi icyemezo cya nyuma ku kuba barabikoze cyangwa batabikoze kizafatwa n’ubutabera.
Tags
RWANDA




